Program wychowania przedszkolnego

• • • • Program Wychowania Przedszkolnego "Blisko Ciebie"

         

        1. Tytuł programu: „Blisko Ciebie”

        2. Autorka programu: Ewa Janus

        3. Wydawnictwo: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne

        Program wychowania przedszkolnego „Blisko Ciebie” gwarantuje realizację podstawy programowej wychowania przedszkolnego, stanowiącą załącznik do Rozporządzenia Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz daje jednocześnie nauczycielom wskazówki i odpowiedzi na wiele nurtujących pytań np. takich jak: Jak pracować z dziećmi, aby osiągnęły one dojrzałość szkolną? Program jest spójny z podstawą programową wychowania przedszkolnego, w całości podąża za tokiem rozumowania autorów podstawy programowej.

        W oparciu o zapis z podstawy „W toku wychowania przedszkolnego dziecko buduje i rozwija kompetencje fundamentalne, wiedzę, kompetencje przekrojowe oraz sprawczość. Stworzenie dzieciom warunków do rozwoju kompetencji fundamentalnych, wiedzy, kompetencji przekrojowych i sprawczości jest wspólnym zadaniem nauczycieli” autorka programu „Blisko Ciebie” określiła zadania jakie stoją przed nauczycielami, a mianowicie:

        • wzmacnianie potencjału dzieci – wspieranie rozwoju cech ważnych w procesie uczenia się, które przy zachowaniu tradycyjnego podejścia do przekazywania wiedzy mogą nigdy nie zostać ujawnione;

        • wspieranie przedszkolaków w rozwoju i zachęcanie ich do samodzielnego odkrywania świata w zgodzie ze sobą i z innymi ludźmi;

        • stymulowanie wszechstronnego rozwoju dziecka, zgodnego z jego indywidualnym tempem uczenia się, w ścisłej współpracy z rodzicami;

        • rozwijanie umiejętności wspólnej zabawy i nauki, w atmosferze zaufania i serdeczności;

        • rozwijanie umiejętności społecznych, m.in. wytrwałości w zabawie, nawiązywania interakcji z rówieśnikami,

        • włączania się do zabaw grupowych i podtrzymywania ich, rozwiązywania konfliktów, wspierania rówieśników;

        • kształtowanie wrażliwości na innych ludzi, empatii i mediacji w działaniu;

        • rozwijanie dziecięcych talentów i indywidualizowanie pracy z przedszkolakami;

        • rozwijanie ciekawości i wytrwałości w poszukiwaniu źródeł wiedzy, wzmacnianie chęci uczenia się;

        • wspieranie w budowaniu pozytywnego obrazu własnego JA;

        • zachęcanie do samodzielnego myślenia, podejmowania decyzji, działań i wytrwałości w dążeniu do celu;

        • budowanie systemu wartości, tak żeby dzieci orientowały się w różnicach między dobrem i złem;

        • kształtowanie odporności emocjonalnej niezbędnej do racjonalnego radzenia sobie w nowych/trudnych sytuacjach;

        • tworzenie przestrzeni sprzyjającej rozwojowi samodzielności dotyczącej czynności higienicznych dbałości o zdrowie;

        • kształtowanie u dzieci poczucia przynależności np. do rodziny, grupy rówieśniczej, wspólnoty narodowej – wzmacnianie potrzeby tworzenia relacji w grupie;

        • rozwijanie poczucia odpowiedzialności za siebie i innych;

        • wzmacnianie poczucia zaspokojenia podstawowych potrzeb, w tym potrzeby zabawy, odpoczynku, bezpieczeństwa i bliskości;

        • umożliwianie dostrzegania istotnych zmian w otaczającym świecie;

        • rozwijanie poczucia estetyki, kreatywności, ciekawości świata;

        • stymulowanie wrażliwości w odniesieniu do środowiska przyrodniczego;

        • umożliwienie kontaktu z kulturą i językiem mniejszości narodowej/etnicznej;

        • umożliwienie poznania innych kultur i wybranego języka nowożytnego.

        Autorka w programie przyjęła dwie główne koncepcje uczenia się, a mianowicie: konstruktywistyczną teorię uczenia się (J. Piaget, L. Wygotski, J. Bruner) wraz z elementami edukacji outdoorowej. Z uwagi na to, że program jest przeznaczony do pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym (od trzech do sześciu lat) o różnych potrzebach edukacyjnych, funkcjonujących również w grupach różnowiekowych, wiele elementów zaczerpnięto z teorii inteligencji wielorakich H. Gardnera. Zgodnie z omawianą koncepcją nauczyciel wychowania przedszkolnego może podawać te same treści w sposób odpowiedni dla dzieci przejawiających różne rodzaje inteligencji (zdolności), nawet gdy wiąże się to z wielokrotnym powtarzaniem materiału (różnymi metodami). To sposób podwójnie korzystny dla dzieci. Każde dziecko otrzymuje informacje w sposób najbardziej dopasowany do jego możliwości i upodobań, a jednocześnie – uczestnicząc w zabawach z całą grupą – ćwiczy inne, mniej rozwinięte zdolności i utrwala materiał. Rozwijanie tych inteligencji, które są słabiej reprezentowane w grupie, powinno być zarezerwowane dla zadań grupowych wykonywanych pod kierunkiem nauczyciela. H. Gardner dokonał charakterystyki zachowań i preferencji dzieci o różnych rodzajach inteligencji. W programie „Blisko Ciebie” również zastosowano klasyfikację autora, wskazując jednocześnie, jakie działania nauczyciela mogą wzmacniać określone zdolności.

        W programie „Blisko Ciebie” szczególnie wartościową rolę w edukacji dzieci przypisuje się nauczaniu matematyki, przeprowadzaniu operacji logicznych (m.in. kodowania), eksperymentom przyrodniczym, zabawom sensorycznym prowadzonym z aktywnym udziałem dzieci. Zadaniem przedszkolaków podczas takich zabaw jest stawianie i weryfikowanie hipotez, formułowanie wniosków, odkrywanie świata we własnym tempie. W programie podkreśla się również konieczność uczenia dzieci przewidywania skutków własnych zachowań i stosowania się do zasad bezpieczeństwa. Program „Blisko Ciebie” służy pomocą nauczycielom w spojrzeniu na dzieci przez pryzmat ich zdolności i preferowanych sposobów uczenia się. Współcześnie do głównych zadań nauczycieli należy jak najlepsze zrozumienie zainteresowań dzieci, świadomy dobór metod i środków nauczania, a także organizowanie przestrzeni edukacyjnej w sposób odpowiadający poszczególnym – odmiennym – jednostkom i jednocześnie wspomagający rozwój grupy.

        Według autorki konstruktywizm polega na działaniu (patrzę – słucham – działam – poznaję w połączeniu z emocjami i uczuciami) i zawsze na doświadczaniu, które odbywa się poza salą przedszkolną. Konstruktywizm w edukacji kładzie nacisk na aktywność poznawczą dziecka, na naukę poprzez obserwację, modelowanie otoczenia i interakcje. Główną formą nauki w wieku przedszkolnym jest zabawa i dlatego koncepcja uniwersalnego projektowania w edukacji zakłada tworzenie optymalnych warunków dla każdego dziecka, tak by mogło ono w swoim tempie, w granicach własnych możliwości i umiejętności, zwiększać swoje szanse edukacyjne. Autorka podkreśla, iż rola nauczyciela w obecnych czasach bardzo się zmieniła. Nie powinien on być już tylko autorytetem przekazującym informacje, ale także przewodnikiem, mentorem towarzyszącym dziecku. Zadania nauczyciela są o tyle trudne, iż sami nauczyciele nie znają świata przyszłości, zapotrzebowania na zawody czy zmiany społeczno-kulturowe czy technologiczne. W programie zawarto informacje dotyczące realizacji kompetencji przyszłości (według zaleceń Rady Unii Europejskiej z dnia 22 maja 2018 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie). Według autorki programu kompetencje fundamentalne dają podstawę do nauki i porozumiewania się, kompetencje przekrojowe umożliwiają twórcze, społeczne i osobiste radzenie sobie z wyzwaniami, a sprawczość pozwala dziecku podejmować inicjatywę, świadomie działać i wpływać na otoczenie. Tylko rozwijane równolegle i wspierające się wzajemnie te obszary w pełni przygotowują dziecko do dalszej edukacji i aktywnego życia w świecie. Kompetencje fundamentalne są podstawą rozwoju i edukacji przedszkolnej, są one konieczne do funkcjonowania w różnych sytuacjach życiowych i dalszej nauki.

        Obejmują kompetencje:

        Językowe – komunikowanie się i rozumienie informacji, również umiejętność czytania i pisania.

        Matematyczne – rozumowanie matematyczne i stosowanie pojęć i narzędzi matematyki w praktyce.

        Cyfrowe – bezpieczne korzystanie z technologii cyfrowych.

        Ruchowe – rozwijanie aktywności fizycznej i zdrowych nawyków.

        Kompetencje przekrojowe to umiejętności stosowane w różnych sytuacjach, zarówno edukacyjnych, jak i społecznych. Dzielą się na:

        Poznawcze – rozwiązywanie problemów, krytyczne i kreatywne myślenie.

        Społeczne – współpraca i dbanie o innych.

        Osobiste – kierowanie sobą, autorefleksja, dbanie o własne potrzeby i samorozwój.

        Zaś sprawczość, według autorki programu, to zdolność do podejmowania działań mających pozytywny wpływ zarówno na osobę podejmującą działanie, jak i na innych. Wiąże się także z braniem odpowiedzialności za podejmowane działania. Obejmuje poczucie przynależności do grupy; nastawienie na rozwój; przekonanie o własnej skuteczności; samoregulację i świadome kierowanie własną aktywnością. Autorka wskazuje sposoby rozwijania przez dzieci sprawczości.

        Autorka w programie „Blisko Ciebie” dużo miejsca poświęca celom wychowania przedszkolnego i celowości pracy, przedstawiła również model profilu absolwenta/ absolwentki przedszkola. Trzonem profilu absolwenta jest wiedza i umiejętności podstawowe zaproponowane w trzech obszarach: kompetencjach kluczowych, obszarach kształcenia, sprawczości a wszystkie te obszary łączą wartości uniwersalne, tj. dobro, szacunek, prawda, sprawiedliwości, odpowiedzialność i inne. Jest to sprostanie wyzwaniom i wymaganiom stawianym placówkom edukacyjnym. Według autorki wszystkie zagadnienia wchodzące w skład definicji profilu absolwenta są realizowane w przedszkolu i są zgodne z podstawa programową wychowania przedszkolnego.

        Autorka porusza również problem edukacji na odległość i edukacji zdalnej.

        Treści edukacyjne, które są istotne w wychowaniu przedszkolnym, są podporządkowane celom edukacyjnym. Zawarte w podstawie programowej wychowania przedszkolnego treści kształcenia mają na celu przede wszystkim wszechstronny rozwój dziecka i przygotowanie go życia w zmieniającym się świecie. Treści zawarte w programie „Blisko Ciebie” są spójne z oczekiwanymi osiągnięciami dziecka na koniec wychowania przedszkolnego i doświadczeniami edukacyjnymi zawartymi w podstawie programowej wychowania przedszkolnego. Sposób pogrupowania odzwierciedla przyjęty w podstawie programowej podział sfer rozwoju dziecka na dziewięć obszarów: społeczny, osobisty, językowy, matematyczny, przyrodniczy, techniczny, cyfrowy, artystyczny i ruchowy. Ten zabieg ma na celu ułatwić nauczycielom planowanie pracy oraz porządkowanie i sprawdzanie jej efektów. W programie zawarto dodatkowo szczegółowy podział treści dotyczących przygotowania do nauki czytania i pisania oraz wprowadzania zagadnień matematycznych z przykładami ćwiczeń. Zarówno w przygotowaniu do nauki pisania i czytania, jak i we wprowadzaniu zagadnień matematycznych przekazywane treści podzielono zgodnie z wiekiem i możliwościami dziecka.

        Autorka podpowiada, jakie stosować metody pracy i sposoby realizacji, aby osiągnąć zaplanowane cele. Wśród nich są:

        Plan Daltoński

        Edukacja matematyczna metodą prof. Edyty Gruszczyk-Kolczyńskiej

        Edukacja ekonomiczna

        Kodowanie

        Metoda Projektów

        Metoda Integracji Sensorycznej

        Metoda aktywnego słuchania muzyki klasycznej według Batii Strauss

        Wykorzystanie narzędzi multimedialnych.

        Autorka poświęca wiele uwagi różnym metodom przy wprowadzaniu do nauki czytania i pisania. Tutaj autorka również proponuje kilka metod czytania lub elementów tych metod. Jest to sprawa indywidualna nauczyciela, grupy dzieci lub potrzeby jednostki. Liczy tutaj autorka na intuicję nauczycieli. Wśród zaproponowanych metod są:

        - metoda analityczno-syntetyczna o charakterze funkcjonalnym Ewy i Feliksa Przyłubskich;

        - metoda czytania globalnego;

        - metoda sylabowa;

        - elementy Metody Dobrego Startu

        - odimienna metoda nauki czytania dr Ireny Majchrzak;

        - program rozwijający percepcję wzrokową Marianne Frostig;

        - symultaniczno-sekwencyjna nauka czytania prof. Jagody Cieszyńskiej;

        - metoda glottodydaktyczna prof. dra hab. Bronisława Racławskiego.

        Autorka opisuje te metody i sposoby realizacji, ale jednocześnie zaznacza, iż każda grupa przedszkolna jest inna, dzieci są na innym poziomie, mają inne umiejętności i możliwości i to zatem nauczyciel według tego wybiera właściwe dla niego metody pracy lub elementy tych metod. Wierzy w intuicję pedagogiczną nauczycieli a wybór metod pozostawia nauczycielowi. Autorka w programie zwraca szczególną uwagę na rozwijanie czytelnictwa a umiejętność czytania – podkreśla jego ważną rolę w życiu każdego człowieka, nawet takiego małego.

        W programie „Blisko Ciebie” poświęcono wiele miejsca dzieciom ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, nawiązano do idei edukacji włączającej. Wskazano, iż bardzo ważną rzeczą jest pozytywna motywacja.

        W programie „Blisko Ciebie” autorka wskazuje, iż w przedszkolach bardzo ważną i przydatną dla nauczyciela formą wiedzy o dziecku jest diagnoza i obserwacja dziecka. Autorka szczegółowo opisuje ten proces. 

        „Blisko Ciebie” jest programem na miarę XXI wieku. Cechuje się holistycznym, nowatorskim podejściem do edukacji dzieci w wieku przedszkolnym. Stosowanie przez nauczycieli w pracy wielu nowatorskich metod, ma doprowadzić do tego, aby każde dziecko, na miarę swoich możliwości, było dobrze przygotowane do szkoły i życia w grupie rówieśniczej. Program „Blisko Ciebie” uwzględnia całość podstawy programowej wychowania przedszkolnego. Jest programem uniwersalnym.

        Emilia Raczek

        nauczyciel dyplomowany,

        dyrektor przedszkola,

        współautor pakietów edukacyjnych do przedszkola: „Tropiciele”, „Nowi Tropiciele”, „Planeta Dzieci”